Cümlenin Ögeleri Konu Anlatımı ve Örnek Soru Çözümü

Cümlenin Ögeleri konu anlatımı ve örnek soru çözümleri, Kunduz eğitmenimiz tarafından hazırlandı! Cümlenin Ögeleri hakkında bilmen gerekenler bu yazıda!

cümlenin ögeleri konu anlatımı Türkçe testi Türkçe cümleler

Cümlenin Ögeleri, TYT Türkçe’de en çok soru gelen konulardan biri. Anlam sorularından farklı olarak öğrenmen gereken bazı kavramlar da mevcut. Soru çözmeye başladıktan sonra bu konunun sana çok kolay geleceğine eminiz! Kunduz eğitmenlerimizden Türkçe öğretmeni Celal Hoca, bu konu hakkında senin için çok faydalı bir yazı hazırladı ve mutlaka görmen gereken örnek soruları seçti. Şimdi birlikte Cümlenin Ögeleri konusunu keşfedelim!

Cümle, bir düşünceyi, bir dileği,  bir duyguyu anlatan bir veya birden sözcükten oluşan anlatım birimidir. Cümle içinde sözcüklerin veya sözcük gruplarının üstlendikleri görevlere öge denir. Bunlar genel tanımlarımız ve işin teorik kısmı, önemli olan aşağıda vereceğimiz tabloda öğeleri bulmak için yükleme sorulan soruları kavramak. Bunun en kolay yol soru çözerken bu tabloyu elinin altında tutman ve alışana kadar baka baka soruları çözmen. Bu şekilde bu soruları tamamen oturtabilirsin!


Cümlenin Ögeleri

cümlenin ögeleri soruları konu anlatımı

Temel Ögeler

Yüklem

Cümlenin en önemli ögesidir. Türkçede yüklem olmadan cümle kurumazsın. Yüklemler bir yargı veya bir durum  bildirirler. Yüklemi bulmak için özel bir soru yok, yargı bildiren veya durum bildiren sözcük yüklemdir diyebiliriz. Örneğin 

  • Gizem’i çok seviyorum  ( bu cümlede yargı bildiren sözcük seviyorum olduğu için yüklem  ) 
  • Kafamda deli sorular var . ( bu cümlede var  durum bildirdiği için yüklem )

Özne

Özne yüklemin bildirdiği işi veya durumu gerçekleştiren ögedir. Yüklemden sonra en önemli öge olur kendileri.  Yükleme sorulan ne ve kim sorusuna cevap verir. Üç tane özne çeşidi vardır, bunlar aşağıda örneklenmiştir. 

  • ( biz ) O gece sabaha kadar konuştuk ( kim konuştu sorusuna biz gizli öznesi cevap veriyor ) 
  • Ahmet , bugün çok mutlu oldu ( kim mutlu oldu sorusuna Ahmet cevap veriyor ve Ahmet mutlu olma eylemini yaptığı için gerçek özne olur ) 
  • Mobilyalar değiştirildi  ( kim değiştirildi sorusuna mobilya cevap veriyor ama mobilya yapılan işten etkileniyor bundan dolayı sözde özne) 

Not : Sözde özne ve gerçek özne arasındaki fark “ Fiilde Çatı “ konusunda detaylı bir şekilde aktarılacak meraklanma. Sen şu anda özneyi bulmaya odaklan.

Yardımcı Ögeler

Nesne

Eylemden etkilenen ögedir. İkiye ayrılır. 

1) Belirtli Nesne: Yükleme sorduğumuz neyi ve kimi sorularına cevap verir. Örnek verecek olursak: 

  • Seni sevdigin – i biliyorum ( seni sevdiğini nesnedir. Neyi biliyorum sorusuna cevap veriyor. ) 

Not: Unutma belirtili nesne mutlaka belirtme hâli ( – i ) ekini alır.  Örnekte kırmızı ile gosterilen ekimiz belirtme hâlidir.  

2) Belirtisiz Nesne: Cümlenin öğelerinde önce her zaman özneyi bulmalısın. Özneyi bulduktan sonra yükleme soracağımız ikinci ne sorusunun cevabı belirtisiz nesne olur. Örneğin: 

  • Öğretmen kitap getirdi (önce özneyi bulmalısın.  Öznemiz kim getirdi sorusuna cevap verdiği için öğretmen olur. Sonrasında ikinci ne sorusunu sorduğumuzda kitap cevap veriyor o zaman kitap belirtisiz nesne olur.) 

Not: Cümlenin öğelerinde en çok yapılan hata bu. Bunu halledersen bir tuzak sorudan kurtulabilirsin. Örneğin: Kitap getirdi cümlesinde önce gizli özneyi  (o) fark etmezsen kitap sözcüğüne özne dersin ki bu tuzağa düştün demektir. 

Dolaylı Tümleç

Yüklemin bildirdiği yargının yöneldiği,  bulunduğu, ayrıldığı yeri ve yönü bildiren öğedir. Soruları tabloda vermiştik kolay ezberleme yöntemini aşağıda göstereceğim meraklanma. Bir örnek verelim önce:

  • Bugün ev – e geç gittim (nereye geç gittim sorusuna eve sözcüğü cevap veriyor. Eve dolaylı tümleç) 

Not : Dolaylı tümleç mutlaka – e , – de , – den hâl eklerini alır,  bununla birlikte soruları kolay ezberlemek için (kim – nere – nereye) sorularının üzerine bu hâl eklerini getirirsen soruları kolayca ezberlersin. 

Zarf Tümleci

Yüklemi yer yön,  durum , zaman , miktar yönünden etkileyen sözcüklerdir.  Soruları tabloda vermiştik. Örneğimizi verelim: 

  • Seni düşününce günüm aydınlanıyor. (seni düşününce zarf tümleci,  ne zaman aydınlanıyor sorusuna cevap veriyor) 

Not: Hem dolaylı tümleçte hem de zarf tümlecinde (nereye) sorusu var. Aralarındaki tek fark ek alıp almamaları 

Dışarı çıktı  (nereye çıktı sorusuna cevap veriyor / ek almadığı için zarf tümleci diyoruz) Dışarı – y – a çıktı ( nereye çıktı sorusuna cevap veriyor / ek aldığı için dolaylı tümleç diyoruz.)


Cümlenin Ögeleri’ni Buldurmaya Yönelik Sorular

Bu cümlenin öğelerinde en gıcık yerlerden biridir. Ama dikkat edilecek iki husus var bunları yakalarsan her sey senin için çok kolay olur. Ilk hususumuz 

  • Mı soru ekinin olduğu cümlelerde, soru mı ekinden hemen önceki ögeyi buldurmaya yönelik olur. Örnek verelim 

Bugün eve erken mi gitmeliyim (mi soru ekinden önce  erken zarf tümleci olduğu için soru zarf tümlecini buldurmaya yönelik diyebiliriz.) 

  • Soru sözcüklerinde ise soruya cevap verilir , aldığımız cevap hangi öge ise soru o ögeyi buldurmaya yönelik olur. Burada notu dikkatle incele .  

Kim eve geldi (kim sorusuna Ahmet diye cevap verebiliriz. Bu verdiğimiz cevap cümlede özne görevinde olduğu için soru özneyi buldurmaya yönelik olur.) 

Not : Soru cümlesi ek eylem (- dır) alırsa soru yüklemi buldurmaya yönelik olur.  

Eve gelen kim – dir (Soruya Ahmet – dir diye cevap verdiğimiz için ve verdiğimiz cevap yüklem olduğu için soru yüklemi buldurmaya yönelik olur.)


Dikkat Etmen Gereken Noktalar:

1) Cümlenin ögelerinde söz öbekleri asla ayrılmaz.  Bu en önemlisi , bunu hiç çıkarma aklından! 

  • Benim hayatım;  uzun, ince , dik bir yokuştur.  

Yapılan hata : Yüklemi yanlış bulmak. Genelde bu örneği verdiğimde yüklemi yokuştur diye alır öğrencilerim.  Fakat ( uzun ince dik bir yokuştur ) sıfat tamlaması yani bir söz öbeğidir. Bunun için komple birlikte almalıyız.  Yani:

Uzun ince dik bir yokuştur / yüklem 

Benim hayatım / özne 

2) Soruyu mutlaka yükleme sormalısın, fiilimsiye değil!

  • Yarın size uğramayı düşünüyorum 

Yarın / zarf tümleci – ne zaman uğramayı düşünüyorum sorusuna cevap veriyor.

Size uğramayı / belirtli nesne – neyi düşünüyorum sorusuna cevap veriyor. 

Düşünüyorum / yüklem 

Yapılan hata : Burada fiilimsi olan uğrama sözcüğüne kime sorusunu sorduğunuzda size şeklinde cevap alabilirsiniz fakat bu yanlış olur çünkü sorular her zaman yükleme sorulur size sözcüğü orada dolaylı tümleç olmaz. 

3) Hitap sözcükleri,  bağlaçlar, ünlemler cümle dışı unsur sayılır yani cümlenin öğelerine dahil etmeyiz. 

Sana dün bir tepeden baktım Aziz İstanbul 

Sana / dolaylı tümleç – kime baktım sorusuna cevap veriyor 

Dün / zarf tümleci – kime baktım sorusuna cevap veriyor 

Bir tepeden / dolaylı tümleç – nereden baktım sorusuna cevap veriyor 

Baktım / yüklem 

Aziz İstanbul / cümle dışı unsur – seslenme bildiriyor. 


Cümlenin Ögeleri Örnek Soru Çözümü

Hızlıca ve doğru çözüp sınavda hem zaman hem de net kazanacağınız bir konuyu daha bitirmiş olduk! Konuyu tam olarak anlamak için bol bol soru çözümü yapmak da çok önemli. Kendi kaynaklarından sonra MEB Kazanım Testlerine de göz atabilirsin. Kunduz’a şu ana kadar sorulmuş binlerce Cümlenin Ögeleri konulu sorudan birkaçı senin için burada!🌈

Bu konuya ait birçok soru tipini inceleyerek konuyu pekiştir.

Kunduz’a şimdiye dek sorulmuş 12 milyondan fazla soruya ve çözümlerine dilediğin yerden eriş.

İNCELE

Kunduz’u şimdi indir

İlk 3 sorunu ücretsiz sorarak denemeye başla.

Yazar Hakkında
Kunduz Eğitmen

Türkiye'nin dört bir yanındaki alanında uzman Kunduz eğitmenleri, senin için konu anlatımı yapıyor ve görmen gereken soruları seçiyor!