Sözcükte Anlam Konu Anlatımı ve Örnek Soru Çözümü

Sözcükte Anlam konu anlatımı ve örnek soru çözümleri, senin için Kunduz ekibimiz tarafından hazırlandı! Sözcükte Anlam hakkında bilmen gerekenler bu yazıda!

sözcükte anlam konu anlatımı ve örnek soru çözümü sözcükte anlam test

Sözcükte Anlam, TYT Türkçe’de en çok soru gelen konulardan biri. Anlam bakımından (gerçek, yan, mecaz…) ve anlam ilişkileri bakımından (eş anlamlı, sesteş, zıt anlamlı…) sözcükleri inceledikten sonra, bolca soru çözerek pratik yapman gerekiyor. Soru çözmeye başladıktan sonra bu konunun sana çok kolay geleceğine eminiz! Kunduz ekibinden Gamze, bu konu hakkında senin için çok faydalı bir yazı hazırladı. Şimdi birlikte Sözcükte Anlam konusunu keşfedelim!

Bu hafta senin için seçtiğimiz konu ile sana gireceğin her deneme sınavında ve hatta gerçek sınavda 3 net garantisi veriyoruz! 3 netin seni iki okul üste taşıyabileceğini unutma! Daha yüksek bir sıralama yapabilmen için ÖSYM’nin ve deneme sınavlarının olmazsa olmazı, Türkçe dersinin en temel konusu ile karşındayız! Evet, doğru tahmin ettin bu yazımızda Sözcükte Anlam konusunu anlatacağız.


Sözcük Nedir?

Oluşması için uzun zamanlar geçmesi gereken sözcükler harflerden oluşan bir dilin anlamlı en küçük yapı birimleridir ama sen bunu zaten ilkokuldan beri biliyorsun.😊 Diller zaman içinde kendiliğinden oluşmuş doğal bir araçlar olduğu için fark etmeyebilirsin fakat unutma ki her dil sistematiktir, istisnaları olsa bile belli kurallar ve tanımlar bütünüdür! Bugün sana bu konuyu anlatırken aslında sözcükleri nasıl kullanabildiğimizi fark ettireceğiz!


Sözcükte Anlam Bakımından Sözcükler

Sözcüklerin anlamlı yapı birimleri olduğunu söylemiştik, şimdi ise sözcüklerin sahip oldukları anlamların cümlede kullanıldıkları şekle göre değişebildiğini belirtelim. Yani hem kendi anlamları vardır, hem de cümle içinde başka anlamlar alabilirler.

Örnek verebilmek için “sıcak” kelimesinin geçtiği 2 cümleye bir bakalım:

  1. Bugün hava çok sıcak olduğu için havuza gitmeye karar verdik.
  2. Onunla yeni tanışmamıza rağmen bana çok sıcak davrandı.

Seninde hemen fark ettiğin üzere ilk cümlede sıcak kelimesi ilk anlamıyla, yani sözlük anlamıyla kullanılmışken ikinci cümlede ise “samimi, yakın” anlamıyla kullanılmıştır. 

Sözcükleri aldıkları anlam bakımından görseldeki başlıklar altında inceleyebiliriz:

anlam bakımından sözcükler - sözcükte anlam konu anlatımı

  • Gerçek Anlam:

Sözcüğün temel ve sözlük anlamıdır. Bir başka deyişle sözcük sana söylendiğinde aklına gelen ilk anlamı da denebilir. Örneğin: 

    • “Yeni aldığı ayakkabı ayağını yara yapmıştı.”
    • “Ayşe de babası gibi mavi gözlüdür.

Bu örneklerde ayak ve göz sözcüklerinin ilk anlamları insan vücudundaki bazı organlardır.

  • Yan Anlam:

Sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak kazandığı anlama yan anlam deriz. Fakat sözcük yan anlam kazanırken ilk anlamından tamamen uzaklaşmamıştır, gerçek anlamıyla bir ilişki veya benzerlik kurularak yeni bir anlam kazanmıştır. Yukarıda ilk kısımda kullandığımız ayak ve göz sözcüklerinin yan anlamla kullanıldığı örneklere bir bakalım:

    • “Bacağını masanın ayağına çarptı.”
    • “Kaybetti sandığı saat çantasının gözünden çıktı.”

Sen de burada cansız varlıkların belli kısımlarının insan organlarına benzetilerek yan anlam yaratıldığını artık öğrendin!

  • Mecaz Anlam:

Artık burada sözcük gerçek anlamından tamamen uzaklaşıp, bambaşka bir anlama kavuşuyor. Yukarda “sıcak” kelimesiyle verdiğimiz örnek aslında mecaz anlam örneğiydi. Bir örneği de “göz” kelimesiyle verelim:

    • “Yaşadığı kazadan sonra artık hayata başka gözlerle bakıyordu.”

Burada göz kelimesi gerçek anlamından uzaklaşıp perspektif anlamında kullanılmıştır.

  • Terim Anlam: 

Sözcüklerin bilim,sanat,siyaset vb. alanlardaki anlamlarına terim anlam diyoruz. Mesela bir ev eşyasını tanımlamak için kullanılan “perde” sözcüğü tiyatroda bir oyunun bölümlerini tanımlamak için kullanıldığında terim anlamıyla kullanılmış olur.

  • Somut ve Soyut Anlam:

5 duyu organımızla algılayabildiğimiz sözcüklere somut darken 5 duyu organımız ile algılayamadıklarımıza soyut deriz. Çevremizde gördüğümüz şeyler ve işittiğimiz sesler somut şeylerdir: ev, okul vb. Ümit, aşk, korku, öfke gibi duygular 5 duyu organımızla algılayamadığımız için soyuttur. 

  • Nitel ve Nicel Anlam: 

Bir varlığın ölçülebilir bir başka deyişle sayılabilen özelliklerine ait anlamına nicel deriz. 

    • “Ağır bir kitap taşıyordu.”
    • “İstanbul’un en yüksek binasına çıktı.”

Yukarıdaki örnek cümleleri okuyunca hemen fark edebileceğin gibi yüksek ve ağır sözcükleri nicel anlamlıdır. Peki o zaman nitel anlam nedir? Nitel anlam da tahmin edebileceğin gibi varlığın ölçülemeyeni sayılamayan özelliklerine aittir. Varlığın niteliğini, yani nasıl olduğunu gösterir.

    • “Son giydiği elbise çok güzeldi.”
    • “Yeni evinin duvarlarını mor renge boyamaya karar verdi.”

Gördüğün gibi güzel ve yeni sözcükleri nitel anlam taşımaktadır.


Sözcükte Anlam İlişkisi Bakımından Sözcükler

Sözcüklerin kendi içinde nasıl anlam kazandığı bu kadar basit. Şimdi ise sözcüklerin birbiri arasında nasıl anlam ilişkileri kurduğuna bakalım. Öncelikle sözcükler arası anlam ilişkilerini aşağıdaki gibi listeleyebiliriz, eminim bir çoğunu zaten biliyorsun ama bir daha okumanda fayda var: 

anlam ilişkileri bakımından sözcükler - sözcükte anlam konu anlatımı

  • Eş Anlamlı Sözcükler: 

Bu tip sözcüklerin hem yazılışları hem de birbirinden okunuşları farklı olsa da aynı anlamdadırlar. Bu yüzden eş, aynı anlamlı sözcükler adını almışlardır. Bu sözcükler birbirlerinin yerine kullanılabilir, dikkat! Mesela:

    • Siyah-kara, beyaz-ak, kırmızı-al, yoksul-fakir, kelime-sözcük vb.
  • Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler

Bu tip sözcüklerin hem yazılışı hem de okunuşu aynı olsa bile aslında farklı anlamdadırlar,. Sadece sesleri aynı olduğu için eş sesli denmiştir. Mesela: 

    • “Denizde yüzmeyi havuzda yüzmekten daha çok severim.”
    • “Aldığı ayakkabı ve çanta yüz lira tutmuştu.”
    • “Sabahları ilk iş elini ve yüzünü yıkardı.”

Üç cümlede de yüz kelimesini kullandık ama hepsi başka anlamda. İlk cümlede yüzmek eyleminden söz ederken, ikinci cümlede sayı olan yüz ve üçüncü cümlede ise insan vücudunun bir parçası olan yüz kullanılmıştır.

  • Zıt Anlamlı Sözcükler: 

Birbirinin tersi anlama sahip sözcüklerdir, birbirlerine zıt giderler diyebilirsin. 😊 Mesela:

    • iyi- kötü, uzun-ince, soğuk-sıcak, ileri-geri, güzel-çirkin, erken-geç sözcük grupları zıt anlamlıdır.

🚨Hemen bir not düşelim bir şeyin olumsuzu onun zıt anlamlısı değildir

🚨İnmek sözcüğünün zıttı inememek kelimesi değil, çıkmak kelimesidir!

  • Yakın Anlamlı Sözcükler: 

Yakın anlamlı sözcükler ilk başta kafanı karıştırabilir ama biraz düşününce hemen anlayacağını düşünüyoruz. Yakın anlamlı sözcükler tıpkı eş anlamlı sözcükler gibi gözükürler yani yazılışları farklıdır. Eş anlamlı sözcüklerin anlamı bire birken yakın anlamlı sözcüklerin anlamlarında birbirinden farklılık vardır. 

Yani her zaman birbirlerinin yerine kullanılamazlar!

Örneğin çiğnemek ve basmak eş anlamlı gözükse bile her zaman birbiri yerine kullanılamadıkları için yakın anlamlıdır deriz: yemeği çiğnemek derken yemeğe basmak diyemememiz gibi.

  • Genel ve Özel Anlam: 

Anlamları kapsamlı olan kelimelere genel derken anlamı dar olanlara özel deriz. Örneğin sıralanmış kelimeleri birlikte inceleyelim:

    • Alem-canlı-hayvan-memeli-insan

Alem kelimesi diğer sözcüklere göre genel anlamlıyken, insan kelimesi ise bu gruptaki en özel anlamlı olandır.

  • Ad Aktarması:

Son konu başlığımız ad aktarması. Bu da tıpkı yakın anlamlı sözcükler gibi ilk başta anlaşılması zor olabilir ama örneklerle birlikte hemen anlayacağına inanıyoruz. Ad aktarması bir sözcüğün başka sözcük yerine benzetme amacı olmadan doğrudan kullanılmasıdır. Mesela:

    • “Beni evden yemeğe bekliyorlar.” cümlesinde ev sözcüğü benzetme olmaksızın doğrudan aile sözcüğü yerine kullanılmıştır.
    • “Milyonlar tek yürek bu anı bekliyordu.” cümlesinde milyonlar sözcüğü yine benzetme amacı olmadan halk sözcüğü yerine kullanılmıştır.

Sözcükte Anlam Örnek Soru Çözümü

Konumuz biraz uzun olsa da gayet basit ve eğlenceliydi! Artık hızlıca ve doğru çözüp sınavda hem zaman hem de net kazanacağınız bir konuyu daha bitirmiş olduk! Konuyu tam olarak anlamak için bol bol soru çözümü yapmak da çok önemli. Kendi kaynaklarından sonra MEB Kazanım Testlerine de göz atabilirsin. Kunduz’a şu ana kadar sorulmuş binlerce Sözcükte Anlam konulu sorudan birkaçı senin için burada!🌈 


Bu konuya ait birçok soru tipini inceleyerek konuyu pekiştir.

Kunduz’a şimdiye dek sorulmuş 12 milyondan fazla soruya ve çözümlerine dilediğin yerden eriş.

İNCELE

Kunduz’u şimdi indir

İlk 3 sorunu ücretsiz sorarak denemeye başla.

Yazar Hakkında
Kunduz Eğitmen

Türkiye'nin dört bir yanındaki alanında uzman Kunduz eğitmenleri, senin için konu anlatımı yapıyor ve görmen gereken soruları seçiyor!