Karbon Kimyası
Kimya
Konu Anlatımı Yazıları
YKS

Kimyasal Bağlar 9. Sınıf Konu Anlatımı ve Soru Çözümü

Kimyasal Bağlar konu anlatımı ve soru çözümleri, Kunduz eğitmenimiz tarafından hazırlandı! Kimyasal Bağlar hakkında bilmen gerekenler bu yazıda!

12 dakikalık okuma
Kunduz Eğitmen tarafından yazıldı, 12.01.2022
Kimyasal Bağlar 9. Sınıf Konu Anlatımı ve Soru Çözümü

Hesap Oluştur

Ücretsiz kaydol, sınırsız video içerikler ve soru çözümleri ile sınava hazırlan!

ÜCRETSİZ KAYDOL

 

Kimyasal Bağlar konusu, TYT ve AYT Kimya için önemli bir konu. Her sene mutlaka soru geliyor. Temel konulardan biri olması sebebiyle, diğer konular için de önemli. Bilgileri öğrendikten sonra soru çözmeye başladığında bu konunun sana çok kolay geleceğine eminiz! Kimyasal Türler, Lewis Yapısı, İyonik Bağ, Apolar Polar Kovalent Bağ Örnekleri, Metalk Bağ, İyon Dipol Etkileşimleri ve daha fazlası bu yazımızda yere alıyor. Bu konudan önce, Atomun Yapısı konusuna da göz atmanı tavsiye ediyoruz. Kunduz eğitmenlerimizden Tıp Fakültesi öğrencisi Sefa, Kimyasal Bağlar Konu Anlatımı yaparak mutlaka görmen gereken örnek soruları seçti! Şimdi birlikte bu konuyu keşfedelim!

Kimyasal Türler Arası Etkileşimler

Kimyasal Bağlar Konu Anlatımı

KİMYA

Kimyasal Bağlar Konu Anlatımı

Kimyasal bağlar, diğer adıyla kimyasal türler arası etkileşimler konusuna geçmeden önce “kimyasal tür” kavramını öğrenelim:

kimyasal türler atom molekül iyon element bileşik katyon anyon

Maddeleri oluşturan farklı taneciklere denir.

Kimyasal Bağlar Nelerdir?

Kimyasal türlere örnek olarak Helyum (He), oksijen gazı (O2), su (H2O), altın külçeleri (Au) verebiliriz.

Yani senin de tahmin ettiğin gibi kimyasal tür dediğimiz kavram aslında atom iyon ve molekül şeklinde sınıflandırılır.

Şimdi bu yaptığımız sınıflandırmaları kısaca açıklayayım. Daha sonra bu kimyasal türler arasındaki etkileşimlere geçeriz.

  • ATOM : Bir elementin fiziksel ve kimyasal özelliklerini gösteren en küçük yapı taşına atom denir. Atomlar fiziksel ve kimyasal yöntemlerle daha basit birimlerine ayrıştırılamaz. Çünkü yukarıda yazdığım gibi en küçük yapı taşıdır. (Genel kültür olarak da atom kelimesi parçalanmayan anlamında Yunanca ‘’atomos’’ sözcüğünden geliyormuş. Vikipedi bilgisi diyelim 😊) Proton, nötron gibi tanecikler çekirdekte; elektronlar ise elektron bulutunda yer alır. Metaller (K, Fe, Cu, Au, Na….) ve soy gazlar (He, Ne, Ar, Kr ….) tek atomlu hâlde bulunur.
atom

  • MOLEKÜL: Aynı veya farklı atomların birbiri ile etkileşmesi sonucunda oluşan kimyasal türlere molekül denir. Moleküller en az iki atomun birleşmesiyle oluşur. Tanımdan da anlayacağın gibi moleküller iki atomlu (diatomik) , üç atomlu (triatomik)  veya çok atomlu (poliatomik) olabilirler. İki atomlu moleküllere F2, HCl; üç atomluya O3, çok atomluya H2SO4 örnek verebilirim.
  • İYON: Elektron vermiş veya almış atom ya da atom gruplarına iyon denir.
    • Bir atom, elektron verdiğinde verdiği elektron sayısı kadar pozitif (+) yükle yüklenir. Şöyle düşünebilirsin; Nötr bir atom yani proton(+) ve elektron(-) sayıları eşit olan bir atom bir elektronunu başka bir atoma verirse proton fazlalığı olur ve atom pozitif yükle yüklenmiş olur ve bunlara KATYON (katyondaki ‘’t’’ harfi (+) işaretine benzediğinden aklına kolayca getirebilirsin 😊)  denir.  Na+ , Mg2+ , Al3+ , NH4+ , H3O+ katyonlara örnek verilebilir.
    • Elektron aldığında aldığı elektron sayısı kadar negatif (-) yükle yüklenir. Negatif yüklü iyonlara ANYON denir. Cl , O2, NH3–  , OH, SO42- anyona örnek verilebilir.

Kimyasal Bağlar

Kimyasal türler birbirine yaklaştığında elektron bulutları ve çekirdekler arasında elektrostatik itme ve çekme kuvvetleri meydana gelir.

  • Çekme kuvvetleri itme kuvvetlerinden büyükse güçlü etkileşimler yani kimyasal bağ oluşur.
  • Çekme-itme kuvvetlerinin birbirine yakın olduğu durumlarda ise zayıf etkileşimler meydana gelir.

Güçlü etkileşimlerde atomların son katmanındaki elektronları etkileşir. Kimyasal bağ oluşumunda kullanılan son katman, bağ oluşumunu  göstermek için yalnızca değerlik elektronlarının gösterildiği yapılar olarak kullanılır. Bu yapılar Lewis Yapısı olarak adlandırılır.

LEWİS YAPISI

Bir element sembolü ile son katman (değerlik) elektronlarının sayısını gösteren noktalardan oluşur.

  Bir atomun Lewis yapısını yazmak için aşağıdaki adımları uygularız.

  1. Elementin katman elektron dizilimini yazarız ve son katmandaki elektron sayısını buluruz.
  2. Element sembolünü yazarız
  3. Element sembolünün çevresine değerlik elektron sayısı kadar nokta konur.
lewis yapısı kimyasal bağlar

Şimdi güçlü etkileşimlere başlayabiliriz.

kimyasal türler arası etkileşimler

 İYONİK BAĞ

Metaller elektron vererek (+) değerlik, ametaller elektron alarak (–) değerlik alırlar.

Bu şekilde oluşan (+) ve (–) yükler birbirini büyük bir kuvvetle çekerler. Bu çekim iyonik bağın oluşumuna sebep olur.

Kısacası Metal ve Ametal atomları bileşik oluşturduğunda oluşan çekime iyonik bağ deriz

  • Ametal + Metal
  • Elektron alışverişi

İYONİK BAĞLI BİLEŞİKLERİN ÖZELLİKLERİ

  • İyonik bağlı bileşikler zıt yüklü iyonların bir araya gelmesiyle oluşan elektrostatik çekim kuvveti olduğundan erime kaynama noktaları yüksektir.
  • İyonik bileşiklerin katı halleri sert ve kırılgandır.
  • İyonik bağlı katılarda iyonlar hareket etmediği için elektrik akımını iletmezler.
  • İyonik katılar suda çözündüğünde elektrik akımını iletir.

İYONİK BİLEŞİKLERİN FORMÜLLERİNİN YAZILMASI

Metal ve ametal atomları arasında oluşan iyonik bileşiklerin formülü yazılırken uygulanan birtakım kurallar vardır.

  • Sıralama: İlk olarak katyon (pozitif yüklü iyon) daha sonra anyon (negatif yüklü iyon) yazılır. Yani öncelikle elektron kaybeden daha sonra elektron alan element yazılır.
  • Değerlikler toplamı: Bileşiği oluşturan iyonların değerlikleri toplamı sıfır olur. Bunu sağlamak için iyonların değerlikleri çapraz şekilde diğer elementin sağ alt köşesine yazılır
  • Sadeleştirme: Eğer iyonların değerlikleri denk ise sadeleştirme yapılır, çapraz şekilde yazılmaz.
  • Parantez: Bileşiği oluşturan iyon, bileşik şeklinde (kök) ise parantez kullanılır.
kimyasal bağlar iyonik bileşikler

İYONİK BİLEŞİKLERİN ADLANDIRILMASI

İyonik Bileşiklerde adlandırma yaparken ilk olarak sınavlarda karşına sık sık çıkabilecek anyonların ve katyonların isimlerine göz atalım.

Tabloda sık kullanılan anyonlar kısmında -1 yüklü yani periyodik cetvelde 7A grubunda bulunan amettaller adlandırılırken Ametal adı + ÜR şeklinde formüle edebiliriz.

  • Flor – Florür
  • Klor – Klorür vs.

Diğer -2 ve -3 yüklü anyonların da özel adları var.

katyonlar ve anyonlar

İyonik bileşikler adlandırılırken önce

  • katyon [bu katyon metal (K+)  veya
    • kök (Amonyum NH4+) olabilir] adı
  • sonra anyon [ametal (Cl-) veya
    • kök ( Asetat CH3COO-) olabilir] adı yazılır ve okunur.

Formülize edecek olursak “KATYON ADI  + ANYON ADI” diyebiliriz. Örnek verecek olursak:

kimyasal bağlar iyonik bileşiklerin adlandırılması

İyonik bileşiklerin adlandırılmasında istisnai bir durum vardır.


Değişken Değerlikli Metallerin Oluşturduğu Bileşiklerin Adlandırılması

değişken değerlikli metaller

Birden fazla yük alabilen metal katyonlarında metalin adından sonra yükü parantez içinde romen rakamı ile yazılır ve Türkçe okunur.

Örneğin tabloda demir elementi demir (III) (Fe3+) ve demir (II) (Fe2+) şeklinde iki farklı yükte bulunur. Bu bölümde örnek olarak:


KOVALENT BAĞ

İki ametal arasında elektronların ortaklaşa kullanımıyla oluşan bağa kovalent bağ denir.

Polar ve apolar kovalent bağ olmak üzere iki çeşittir.

İki ametal atomunun ortaklaşa kullandığı bir çift elektron ile bir tane kovalent bağ oluşur. Paylaşılan her elektron çifti bir kovalent bağ demektir. Bu tanımlarda dikkat etmen gereken 2 husus var:

  • Ametal + Ametal
  • Elektron paylaşımı (Ortak kullanım)
kovalent bağ kimyasal bağlar

Lewis yapısında ortaklaşa kullanılan elektron çiftlerine bağlayıcı elektron çifti, bağ oluşumuna katılmayan elektron çiftlerine ise ortaklanmamış elektron çifti denir. Ortak kullanılan bir çift elektron, bir kovalent bağ yapar ve (––) çizgi ile gösterilir.

Bu kısımda küçük bir dipnot düşmek istiyorum
Bilmen geren önemli ametallerle alakalı kodlamalar var
HaCıNoF PaSCala Biber Ismarladı
Hidrojen-Karbon-Azot-Fosfor-Fosfat-Kükürt-Klor-Brom-İyot


polar kovalent bağ apolar kovalent bağ

POLAR KOVALENT BAĞ (KUTUPLU)

Farklı cins iki ametâl atomu arasında elektronların ortaklaşa kullanımıyla oluşan bağa polar kovalent bağ denir.

Polar kovalent ba örneği olarak su (H2O) söylenebilir: Oksijen atomunun son enerji seviyesinde 6 elektron, hidrojen atomunun tek olan enerji seviyesinde 1 elektron vardır. Oksijen atomu son yörüngesindeki elektron sayısını sekize, hidrojen atomları ikiye tamamlar. Böylece hidrojen ve oksijen atomları son yörüngelerdeki elektronları ortaklaşa kullanarak aralarında polar kovalent bağ oluştururlar.

polar kovalent bağ

APOLAR KOVALENT BAĞ ( KUTUPSUZ)

Aynı cins iki ametâl atomu arasında elektronların ortaklaşa kullanımıyla oluşan bağa apolar kovalent bağ denir.

Apolar kovalent bağ örneği olarak hidrojen gazının oluşumu söylenebilir. Senin de dikkatini çekmiştir. Elektronlar ortaklaşa kullanılıyor. aşdağıdaki şekilde de görebilirsin:

apolar kovalent bağ

KOVALENT BİLEŞİKLERİN ADLANDIRILMASI

1. Ametalin latince sayısı   +   1. Ametalin adı   +    2. Ametalin latince sayısı    +    2. Ametalin anyon adı =   Bileşik adı

kovalent bileşiklerin adlandırılması polar apolar

Birinci element için “mono” ön eki kullanılmaz. İlk elementte ön ek olmaması bu elementin atom sayısının bir tane olduğunu gösterir.
İkinci elementin atom sayısı bir ise “mono” ön eki kullanılır.

 Bazı kovalent bağlı bileşiklerin günlük hayatta kullanılan isimleri de vardır ve yukarıdaki kuralın  dışındadır. Yaygın olarak kullanılan bileşikler:


METALİK BAĞ

Metal atomları elektron alışverişi yaparak iyonik bağ oluşturamazlar

Metal atomları 1, 2 ya da 3 değerlik elektronuna sahiptir. Bu yüzden elektronları ortaklaşa kullanarak oktet ve dublet kuralına uymaları da mümkün değildir. Yani kovalent bağ da oluşturamazlar.

Bu durumda metalleri bir arada tutan kuvvetin açıklanması için daha farklı bir model olmalıdır.

Elektronlar metal içinde serbestçe dolaşabilirler. Serbest dolaşan elektronlar adeta bir elektron denizi oluşturur. Elektronların oluşturduğu elektron denizi ile pozitif metal iyonları arasındaki elektrostatik çekime metalik bağ denir.  

metalik bağ

Metalik bağ metallere bazı özellikler verir.

  • Isı ve elektriği iletirler.
  • Yüzeyleri parlaktır.
  • Esnektirler, şekillendirilebilirler

ZAYIF ETKİLEŞİMLER ( MOLEKÜLLER ARASI ETKİLEŞİMLER)

Molekülleri bir arada tutan kuvvetler, moleküllerin komşu moleküllerle etkileşimi sonucunda meydana gelen itme ve çekme kuvvetlerinin toplamıdır.

Üç tür Van der Waals kuvveti vardır:

  • Polar moleküller arasında meydana gelen dipol-dipol etkileşimleri
  • Polar moleküller ve iyonlar arasında meydana gelen iyon-dipol etkileşimleri
  • Apolar moleküller arasında meydana gelen London kuvvetleri

Dipolün tanımını yapacak olursak:

Polar moleküller üzerinde oluşmuş kısmi pozitif ve negatif kutuplar vardır. Böyle moleküllere dipol denir. Kutuplaşma sürekli olduğu için polar moleküller kalıcı dipollerdir.


DİPOL-DİPOL ETKİLEŞİMLERİ

Polar moleküllerin kalıcı dipolleri arasında oluşan etkileşimlere dipol-dipol kuvvetleri denir.

Yani kısaca POLAR MOLEKÜL + POLAR MOLEKÜL  = Dipol-Dipol Etkileşim

dipol dipol etkileşimi kovalent bağ kimyasal bağlar

İYON – DİPOL ETKİLEŞİMLERİ

İyon ve polar bir molekül bir araya geldiğinde iyon ile polar molekülün kısmi yüklenmiş kutupları arasında etkileşim olur. Buna iyon-dipol etkileşimi denir. Yani kısaca

İYON MOLEKÜL + POLAR MOLEKÜL = İyon – Dipol Etkileşim

iyon dipol etkileşimleri polar apolar
H20 molekülü ile yemek tuzundaki Na+ ve CI iyonları arasında oluşan iyon-dipol etkileşimleri

LONDON KUVVETLERİ

İndüklenmiş dipol- İndüklenmiş dipol etkileşimi

Elektronların yoğunlaştığı bölge geçici olarak negatif, diğer bölge ise geçici olarak pozitif yükle yüklenir. Bu durumda molekülde geçici dipol yapı oluşur. Geçici dipollere indüklenmiş dipol de denir

İndüklenmiş dipoller arasında olan etkileşime London kuvvetleri denir

Yani kısaca APOLAR MOLEKÜL + APOLAR MOLEKÜL = London Kuvveti

Soygazların da apolar molekküler olduğunu unutmayalım.

london kuvvetleri kimyasal bağlar
He atomunda London Kuvveti

HİDROJEN BAĞI

Hidrojen atomlarının flor, oksijen ve azot  (FON) atomlarıyla yaptığı bileşiklerde (H-F, H-O, H-N)  hidrojen komşu moleküllere uyguladığı çekim kuvvetine hidrojen bağı denir. Hidrojen bağları zayıf etkileşimler arasında en kuvvetlisidir.

hidrojen bağı

Kimyasal Türler arasındaki etkileşimlerde bağların kuvvet sıralamasını yapacak olursak:

İyonik bağ  >  Kovalent Bağ ( Polar > Apolar ) >  Metalik Bağ  >   Hidrojen Bağı  > Wan der waals Kuvvetleri  (iyon-dipol >   dipol-dipol >  London kuvvetleri )

Bu kısımda dikkat etmen gereken nokta bir molekülün yaptığı bağ ne kadar güçlü ise kaynama noktası da o kadar fazla olur.


Örnek Soru Çözümü

Kimyasal Bağlar 9. sınıf konusunu tam olarak anlamak için senin de tahmin edeceğin üzere bol bol soru çözümü yapmak da çok önemli. Çünkü bilgileri ve kuralları öğrendikten sonra, soruların içinde nasıl yer aldığını görmen gerekiyor. Bilgileri, tanımları ve önemli ipuçlarını öğrendikten sonra, soruların içinde nasıl yer aldığını görmen gerekli. Konu anlatımı yazılarımıza göz attıktan sonra, kendi kaynaklarına ek olarak MEB Kaynaklarını da incelemen faydalı olabilir. Kunduz’da şu ana kadar, Kimyasal Bağlar konulu binlerce soru alanında uzman Kimya eğitmenleri tarafından çözüldü. Şimdi o sorulardan birkaçı senin için burada. Daha fazla Kimyasal Bağlar sorusu ve detaylı çözümleri aşağıda!

1. Sodyum nitrür 2. Magnezyum karbonat 3. Kalsiyum nitrat 4. Hidrojen bromür. Yukarıda verilen bileşiklerden hangileri hem iyonik hem kovalent bağ içerir?

KİMYA

Kimyasal Bağlar

1. Sodyum nitrür 2. Magnezyum karbonat 3. Kalsiyum nitrat 4. Hidrojen bromür. Yukarıda verilen bileşiklerden hangileri hem iyonik hem kovalent bağ içerir?

☀️☀️☀️

Her ders için değişmeyen kilit nokta bol bol soru çözümü ile pratik yapmak. Çözemediğin sorulara yanıt bulmak istiyorsan sınava hazırlık sürecinde Kunduz hep yanında! Profesyonel eğitmenler tarafından hazırlanan Soru Çözümü, binlerce soru ve çözümden oluşan Soru Bankası hizmetlerimizden faydalanabilirsin.
Uygulamada senin için hazırlanmış , tüm konuları öğrenebileceğin premium içerik ders videolarını incelemeyi unutma!

Sınava hazırlanmanın en kolay yolu

Sınırsız video içerikler ve soru çözümleri ile sınava hazırlan

ÜCRETSİZ KAYDOL