Biyoloji
Hücre Bölünmeleri
Konu Anlatımı Yazıları
YKS

Eşeysiz Üreme Konu Anlatımı ve Örnek Soru Çözümü

Eşeysiz Üreme konu anlatımı ve örnek soru çözümleri, Kunduz eğitmenimiz tarafından hazırlandı! Eşeysiz Üreme hakkında bilmen gerekenler bu yazıda!

6 dakikalık okuma
Kunduz Eğitmen tarafından yazıldı, 11.01.2022
Eşeysiz Üreme Konu Anlatımı ve Örnek Soru Çözümü

Hesap Oluştur

Ücretsiz kaydol, sınırsız video içerikler ve soru çözümleri ile sınava hazırlan!

ÜCRETSİZ KAYDOL

 

Eşeysiz Üreme konusu, TYT ve AYT Biyoloji için önemli bir konu. Her sene mutlaka soru geliyor. Eşeysiz Üreme, 10. sınıf Biyoloji konularından olan Üreme’nin temel başlıklarından. Bilgileri öğrendikten ve soru çözmeye başladıktan sonra bu konunun sana çok kolay geleceğine eminiz! Kunduz Biyoloji eğitmenlerimizden Sakine Hoca, bu konu hakkında senin için çok faydalı bir özet yazısı hazırladı ve mutlaka görmen gereken örnek soruları seçti!

Eşeysiz Üreme Konu Anlatımı

Eşeysiz Üreme

Eşeysiz Üreme

Biyoloji

Üreme Nedir?

Canlıların kendine benzeyen yavrular meydana getirerek nesillerini devam ettirmelerine üreme denir. Canlılar üreme davranışını içgüdüsel olarak gerçekleştirir ve iki şekilde üreme görülür.

Eşeysiz Üreme Nedir?

  • Bir canlının başka bir canlıya ihtiyacı olmadan tek başına genetik yapısı benzer olan yavrular meydana getirdiği üremeye eşeysiz üreme denir.
  • Temelinde mitoz bölünme vardır. (genellikle).
  • Döllenme görülmez.
  • Genetik çeşitlilik görülmez. (mutasyon hariç).
  • Tek ya da çok hücreli canlılarda görülebilir.
  • Değişen çevre şartlarına dayanıksız yavrular oluşur.
  • Eşeysiz üremenin evrime katkısı yoktur.
  • Hızlı üreme şeklidir.
  • Tek ata olduğundan cinsiyet yoktur.
  • Eşeysiz üreme; bölünerek üreme, tomurcuklanma, sporla üreme, rejenerasyon, partenogenez ve bitkilerde vejetatif üreme olmak üzere çeşitleri vardır.
Bölünerek Üreme

Tek hücreli canlılarda ana hücrenin ikiye bölünmesi ile gerçekleşen eşeysiz üremeye bölünerek üreme denir.

  • Bölünme sonucunda hemen hemen eşit büyüklükte iki hücre oluşur. Bakteri, Arke, Amip, Öglena, Paramecium gibi canlılar bu şekilde bölünürler.
  • Bakterilerde bölünme DNA’sının eşlenmesi ile başlar. DNA eşlenmesi tamamlanınca DNA’lar birbirinden ayrılır. Bakteri hücre zarı içeriye doğru çöker. Sonra da hücre duvarı oluşarak iki yavru bakteri oluşmuş olur.
  • Prokaryotlarda, ikiye bölünme genetik maddenin eşlenmesi ve hücrenin sitoplazmasının ikiye bölünmesi şeklinde gerçekleşir. (Bu bir mitoz bölünme değildir.)
  • Ökaryot tek hücrelilerde ise, mitoz bölünme sonundaki sitokinezin yeri canlıdan canlıya farklılık gösterebilir. Örneğin; paramecium enine bölünür, öglena boyuna, amip ise her şekilde bölünme yapabilir.
  • İki bölünmede birey sayısı geometrik artış (2, 4, 8, 16, 32 …) gösterir.
bölünerek üreme 10. sınıf biyoloji konu anlatımı

Tomurcuklanarak Üreme – Tomurcuklanma ile Üreme

Ana canlıda oluşan bir çıkıntının büyüyerek ana canlının küçük halini oluşturduğu eşeysiz üremeye tomurcuklanarak üreme denir.

  • Hidrada vücudun belirli bir bölgesinde çıkıntı oluşur. Bu çıkıntı mitoz bölünmeler ile büyütülerek tomurcuk oluşturulur.
  • Tek ya da çok hücreli canlılarda görülebilir. Bira mayası, hidra, sünger gibi canlılarda görülür.
  • Tomurcuk ana bireyden ayrılıp tek başına yaşayabilir ya da ana birey üzerinde kalıp başka tomurcuklarla birlikte koloni oluşturabilir.
tomurcuklanarak üreme 10. sınıf biyoloji konu anlatımı

Sporla Üreme – Metagenez Nedir?

Çevre şartlarına dayanıklı ve başka bir üreme hücresi ile birleşmeden çimlenerek yeni bir canlıyı oluşturabilen n kromozomlu üreme hücrelerine spor denir. Spor üreterek yapılan üremeye ise sporla üreme denir.

  • Tek ve çok hücrelilerde görülebilir.
  • Spor oluşturarak üreyen canlıların hayat döngüsünde eşeyli üreme ve eşeysiz üreme beraber görülür. Bu canlılar eşeysiz üreme ile eşeyli üremeyi sırayla gerçekleştirir. Buna metagenez (döl almaşığı) denir.
  • Tohumsuz bitkiler (eğrelti otu, kara yosunları), plazmodium, cıvık mantarlar, mantarlar gibi canlılarda görülür.
sporla üreme 10. sınıf biyoloji konu anlatımı

Partenogenez

Döllenmemiş yumurtadan mitoz bölünmeler ile canlı gelişimine partenogenez denir. Arı, karınca, su piresi ve bazı kertenkele gibi canlılarda görülür.

  • Arılarda partenogenez, kraliçe arının mayoz bölünme ile ürettiği yumurtalar döllenme yapmadan mitoz bölünme yaparsa n kromozomlu erkek arılar oluşur.
  • Döllenmemiş yumurta hücresinden yeni bireyin meydana gelmesidir.
  • Eklem bacaklılardan arılarda, su pirelerinde, karıncalarda, yaprak bitlerinde ve bazı kelebeklerde görülen üreme şeklidir.
  • Eklem bacaklıların dışında bazı balık türlerinde, kurbağalarda, sürüngenlerde ve bazı kuşlarda da partenogenezle eşeysiz üreme görülebilir.

Rejenerasyon İle Üreme

  • Rejenerasyon: Dokuların mitoz bölünmeler ile kendini yenilemesidir.
  • Canlıların gelişmişliği arttıkça rejenerasyon yeteneği de azalır.
  • Yaranın onarılması (doku düzeyinde), karaciğerin eksik parçasını onarması (organ düzeyinde), kertenkelenin kopan kuyruğunu yeniden üretmesi (organ düzeyinde) rejenerasyon örneğidir. Üreme değildir.
  • Bazı canlılarda ise rejenerasyon yeteneği çok yüksektir. Üreme amacıyla rejenerasyon yapılabilir. Canlının kopan bir parçasının kendini tamamlayarak yeni bir canlı oluşturmasına rejenerasyon ile üreme denir. Bazı omurgasız hayvanlarda görülür.
  • Deniz yıldızının kopan kolundan yeni deniz yıldızı üremesi, planaryanın kopan parçasından yeni planarya oluşması, toprak solucanının kopan parçasından yeni toprak solucanı olması rejenerasyon le üreme örnekleridir.
rejenerasyonla üreme 10. sınıf biyoloji konu anlatımı

NOT: Rejenerasyon sırasında; Mitoz bölünme, büyüme ve farklılaşma olayları görülür.

Vejetatif Üreme – Vejetatif Üreme Çeşitleri

Bitkilerde üreme organları dışındaki yaprak, kök ve gövdelerin kullanılarak yapılan üremeye vejetatif üreme denir.

  • Çelik ile üreme: Bitkiden kopan dal ya da yaprak sapı gibi yapıların toprağa dikilmesi ile yeni bitki oluşturulabilir. Özellikle kavak ve söğüt gibi bitkilerde çok iyi şekilde görülür.

NOT: Çelikle vejetatif üretmenin başka bir biçimi aşılamadır.

Aşılama

İki bitki parçasının, bir bitkiymiş gibi kaynaşıp büyüyecek şekilde birleştirilmesi tekniğine aşılama denir. Eklenen parça yeni bitkinin üst kısmını meydana getirir, bu parçaya aşı denir; bitkinin alt kısmını ve kökünü meydana getiren bölüme ise anaç adı verilir. Bir bitkiden alınan dal aynı türün farklı çeşitlerine veya yakın akraba türlerine aşılanır. Böylece farklı türlerin ya da çeşitlerin en iyi özellikleri bir bitkide birleştirilmiş olur. Örneğin üstün kaliteli üzüm üretmek için meyve kalitesi yüksek aşı, topraktaki hastalık etkenlerine dayanıklı anaca uygulanır.

aşılama 10. sınıf biyoloji konu anlatımı
  • Stolon (sürünücü gövde) ile üreme: Çilek bitkisinde toprak üzerinde yatay olarak ilerleyen ince gövdeler vardır. Çilek bu şekilde vejetatif olarak üreme yapabilir.
çilek aşılama ile ürüyor

  • Yumru gövde ile üreme: Yer elması ve patates gibi bitkilerde toprak altı depo gövdelerinin toprağa dikilmesi ile yeni bitki üretilebilir.
  • Soğan ile üreme: Lale, soğan, pırasa gibi soğanlı bitkilerde soğan yapısının toprağa dikilmesi ile yeni bitki üretilebilir.
soğanla üreme 10. sınıf biyoloji konu anlatımı
  • Rizom ile üreme: Zencefil, bambu gibi bitkilerin toprak altında ilerleyen yassılaşmış gövdeleri vardır. Bu gövdelere rizom denir. Rizomun toprağa dikilmesi ile yeni bitki üretilebilir.
  • Daldırma yöntemi: Bitkinin dalının ana bitkiden ayrılmadan toprağa daldırılması ve ucunun açıkta bırakılması ile yeni bitki üretilmesidir.
  • Doku kültürü: bir bitkiden alınan bölünebilme yeteneğindeki hücrelerin laboratuvar ortamında çoğaltılması ve hormon verilerek yeni bitki üretilmesidir. Bu yöntem ile bitkiler klonlanabilir.
  • Vejetatif üreme ile tarım alanında ticari değeri yüksek bitkiler elde edilebilir. Daha çok meyve veren, istenilen özelliğe sahip ve dayanıklı bitkiler çoğaltılabilir. Aynı bitki üzerinden birkaç farklı meyve elde edilebilir.

Örnek Soru Çözümü

Eşeysiz Üreme konusunu tam olarak anlamak için senin de tahmin edeceğin üzere bol bol soru çözümü yapmak da çok önemli. Partenogenez nedir, tomurcuklanarak üreme nedir gibi konuları öğrendikten sonra, soruların içinde nasıl yer aldığını görmen gerekiyor. Konu anlatımı yazılarımıza göz attıktan sonra, kendi kaynaklarına ek olarak MEB Kaynaklarını da incelemen faydalı olabilir. Kunduz’da şu ana kadar, Canlıların Ortak Özellikleri konulu binlerce soru alanında uzman Biyoloji eğitmenleri tarafından çözüldü. Ayrıca Kunduz Blog’ta erişebileceğin Biyoloji konu anlatımı yazıları da mevcut! Şimdi o sorulardan birkaçı senin için burada. Daha fazla Canlıların Ortak Özellikleri sorusu ve detaylı çözümlerini görmek istersen, aşağıdaki butona tıklayabilirsin!

Aşağıdaki şekilde, bira mayasında gerçekleşen tomurcuklanarak üreme olayı şematize edilmişt...

Biyoloji

Eşeysiz Üreme

Aşağıdaki şekilde, bira mayasında gerçekleşen tomurcuklanarak üreme olayı şematize edilmişt…

☀️☀️☀️

Sınava hazırlık uzun bir maraton. Kunduz ekibi olarak bu yolculukta yanında olmayı çok isteriz! Alanında uzman Profesyonel eğitmenler tarafından hazırlanan Soru Çözümü, binlerce soru ve çözümden oluşan Soru Bankası hizmetlerimizden faydalanabilirsin. Uygulamada senin için hazırlanmış , tüm konuları öğrenebileceğin premium içerik ders videolarını incelemeyi unutma!

Sınava hazırlanmanın en kolay yolu

Sınırsız video içerikler ve soru çözümleri ile sınava hazırlan

ÜCRETSİZ KAYDOL